Norðurbandalagið er í raun afar sundurleitur félagsskapur og tengslin á milli einstakra hópa innan þess bæði lítil og brothætt. Margir fréttaskýrendur og sérfræðingar í málefnum Afganistans eru reyndar á því að fullmikið sé í lagt þegar talað er um bandalag yfirleitt, og benda á, að það eina sem þessir hópar eigi sameiginlegt sé viljinn til að koma talibönum frá völdum. Um leið og byrjað sé að huga að því, hvað taka skuli við, er hins vegar allt annað uppi á teningnum og ekkert sem heitir bandalag í sjónmáli.

Það má með nokkrum rétti halda því fram, að Norðurbandalagið sé í raun ekki annað og meira en óformlegt bandalag nokkurra hryðjuverkahópa, sem fæstir eru mikið skárri en talibanar og sumir þeirra standast reyndar hinni illræmdu talibanastjórn fyllilega á sporði hvað öfgar og illmennsku snertir, þótt með öðrum formerkjum sé, eins og rakið verður hér að neðan.

Margir þessara hópa börðust hatrammlega hver við annan eftir að stjórn Najibullahs féll 1992 og fram til þess að talibanar tóku yfir 1996, og í raun má segja að innbyrðis deilur þessara hópa hafi verið forsenda valdatöku talibananna. Eftir hana sneru menn bökum saman á ný gegn þessum nýja, sameiginlega óvini, en sem fyrr segir, þá bendir fátt til annars en að væringar þeirra í millum blossi upp að nýju um leið og talibönum hefur verið rutt úr veginum.

Forsetinn
Óformlegur leiðtogi bandalagsins er hinn útlægi forseti landsins, Burhannudin Rabbani. Hann er enn viðurkenndur sem forseti Afganistans af vel flestum ríkjum heims, og það er ríkisstjórn hans sem hefur umboð til að tala fyrir hönd landsins á fundum Sameinuðu þjóðanna. Hann var kjörinn forseti í meingölluðum kosningum 1993, skömmu eftir að óformlegu bandalagi hinna ýmsu mújahedín-sveita tókst að velta Najibullah, sem veitti leppstjórn Rússa í Afganistan forystu, af valdastólnum árið 1992. Þeir stríðsmenn úr sveitum Rabbanis, sem ekki voru drepnir af talibönum þegar þeir tóku völdin, sneru ýmist aftur til sveita, flúðu land, eða hurfu upp til fjalla. Þeir síðastnefndu mynda nú hluta Norðurbandalagsins, en Ahmed Shah Masoud, sem talinn var leiðtogi Norðurbandalagsins innan landamæra Afganistans og var myrtur þann 7. september s.l., líklega af liðsmönnum bin Ladens, var varnarmálaráðherra í ríkisstjórn Rabbanis.

Rabbani tilheyrir tadsjikíska minnihlutanum í Afganistan, og var aldrei ýkja styrkur í sessi. Hann var umdeildur frá byrjun, og nokkrar mujahedín-sveitir sóttu að honum og hans herafla strax frá upphafi. Þar á meðal voru sveitir Úsbekans Abdul Raschid Dostum, einhvers grimmasta og miskunnarlausasta hryðjuverkamanns Afganistans, sem hafði höfuðstöðvar sínar í borginni Masar-i-Sharif þar til talibanar náðu henni á sitt vald árið 1998.

Slátrarinn Dostum
Dostum, þessi fyrrum fjandmaður Rabbanis, væri margeftirlýstur stríðsglæpamaður þótt hann hefði aðeins framið brot af þeim grimmdarverkum sem vitað er að hann hefur staðið fyrir ef hann hefði framið þau í fyrrum Júgóslavíu en ekki í Afganistan. Hann er hins vegar einn helsti leiðtogi Norðurbandalagsins innan Afganistans eftir fráfall Masouds, og leiðir allt að 15.000 manna her.

Hann og menn hans fóru ruplandi, rændandi, nauðgandi og drepandi um úthverfi Kabúlborgar seinni hluta tíunda áratugarins, án þess að leiðtogi Norðurbandalagsins, hinn margrómaði stríðsmaður Masoud, lyfti litla fingri til að reyna að stöðva þá. Það er ekki víst að hann hefði getað stöðvað þá, og kannski hefur hann gert sér grein fyrir því, en altént lét hann glæpi Dostums og hersveita hans afskiptalausa.

Þeir rændu ungum stúlkum og þvinguðu til hjónabands eftir að hafa myrt fjölskyldur þeirra, drápu fólk af handahófi og pyntuðu hvern þann andstæðing sem þeir komu höndum yfir, áður en þeir murkuðu endanlega úr þeim líftóruna.

Þetta gerðu Dostum og hans menn eftir að þeir gengu til liðs við Masoud og Norðurbandalagið í baráttunni við talibana, og aðfarir þeirra voru engu betri á meðan þeir voru enn að berjast við Rússa, leppstjórn Najibullahs og sveitir Rabbanis þar á undan. Reyndar hefur Dostum söðlað um oftar en einu sinni í stríðsrekstri sínum og hefur barist bæði með og á móti flestum helstu þátttakendum í stríðinu í Afganistan síðustu 23 árin eða svo. Hans er fyrst getið sem meðreiðarsveins Rússa, skömmu eftir að þeir réðust inn í Afganistan árið 1979, en tók að herja á þá ári síðar. Hann lagði meira að segja talibönum, erkifjendunum, lið við fjöldamorð á fólki af Hazari-þjóðinni, í stuttum millikafla seint á tíunda áratugnum.

Þúsundir óbreyttra Afgana, kvenna karla og barna, aðallega Pasjtúnar og Hazari-fólk, hefur fallið fyrir hendi Dostum og hans illvíga hers.

Vindhanar og glæpamenn
Gulbuddin Hekmatyar, heittrúaður Pasjtúni líkt og talibanarnir eru, herjaði á Rússa og leppstjórn Najibullahs eftir brotthvarf þeirra. Hann lét ekki þar við sitja, heldur hélt áfram að herja stíft á Kabúl eftir að Rabbani tók þar völdin, og lögðu sveitir hans nótt við dag í viðleitni sinni til að leggja höfuðborgina endanlega í rúst - og varð vel ágengt. Þar kom þó að, að Hekmatyar varð uppiskroppa með vélbyssufóður, mannfall var orðið svo mikið í röðum sveita hans að hann sá þann kost óvænstan að snúa alveg við blaðinu og ganga til liðs við stjórn Rabbanis. Leifarnar af sveitum Hekmatyars tilheyra nú Norðurbandalaginu.

Annar Pasjtúni í þessu bandalagi, sem vestrænar þjóðir eru að vona að velti talibönum úr sessi, er Rasúl Sayaf. Hann er svipuð týpa og Dostum, að því leytinu til að honum virðist ekkert heilagt og menn hans fara með báli og brandi og þyrma engum þar sem þeir koma. Undir merkjum ,,Íslömsku samtakanna um frelsi Afganistans" rændu þeir fjölmörgum sjíta-konum og gerðu að kynlífsþrælum sínum eftir að hafa pyntað fjölskyldur þeirra og jafnvel myrt.

Ekki fýsilegur kostur
Alls eru um það bil 15 mújahedín-sveitir og aðrir flokkar manna í Norðurbandalaginu. Af þeim eru sveitir Dostums og Sayafs sýnu verstar, og sumar sveitir mætti reyndar með góðri samvisku flokka undir hugtakið ,,frelsissveitir" ef ekki væri fyrir þá staðreynd að þær kjósa að vera í bandalagi við glæpamenn og fjöldamorðingja á borð við þessa tvo menn.

Almenningur í Afganistan er orðinn langþreyttur á talibönum og kúgun þeirra. Hazari-þjóðin er friðelskandi þjóð, sem byggir háslétturnar um miðbik landsins, en sker sig úr hvað útlit og trúarbrögð snertir. Þetta fólk er mongólskt að uppruna og upp til hópa sjíta-múslímar, öfugt við talibana og Pasjtúna, sem eru arískir sunni-múslímar. Hazari-þjóðin hefur fyrir þær sakir mátt sæta kerfisbundnum ofsóknum, fjöldamorðum, og kúgun af versta tagi allan valdatíma talibanastjórnarinnar. Nú er svo komið að aðeins örfá hundruð þúsunda Hazari eru enn á sínum heimaslóðum, milljónir eru hins vegar á vergangi eða í flóttamannabúðum í Pakistan og Íran.

Úsbekar og Tadsjikar og aðrir minnihlutahópar eru einnig langþreyttir á talibönum, og meira að segja Pasjtúnar hafa fengið sig fullsadda flestir hverjir, en þeir eru fjölmennastir meðal Afgana, um það bil 40% þjóðarinnar. Þeir tóku talibönum fagnandi til að byrja með, enda langþreyttir á eilífum stríðsrekstri og glæpamennsku hinna ýmsu mújahedín-sveita sem tókust á um völdin áður en þeir komu til sögunnar. Þegar hið rétta andlit talibananna kom í ljós runnu hins vegar á þá tvær grímur, og hinn venjulegi Pasjtúni er lítið hrifnari af öfgum talibananna en hver annar óbreyttur Afgani.

En þótt flestir séu sammála um að tími sé kominn til að losa sig við talibananna, þá eru fæstir á því að leiðtogar Norðurbandalagsins séu æskilegustu arftakar þeirra. Rabbani er ekki nægilega styrkur í sessi til að geta orðið óumdeildur leiðtogi þegar og ef hann snýr aftur til heimalands síns, þrátt fyrir að enginn hrófli við honum í útlegð sinni.

Stórum hluta afgönsku þjóðarinnar hrýs hugur við þeirri tilhugsun að fjöldamorðingjarnir Dostum og Sayaf taki sæti í ríkisstjórn, og geta í raun aldrei sætt sig við það.

Núverandi stjórnvöld í Pakistan eru einnig algjörlega andvíg því að Norðurbandalagið taki við stjórnartaumunum af talibönum, og Bandaríkjamenn og bandamenn þeirra hafa passað sig á því að lýsa ekki yfir eindregnum stuðningi við Norðurbandalagið.

Hins vegar hafa Bandaríkjamenn ekkert á móti því að nota þetta bandalag mis glæpsamlegra vopnabræðra til að ryðja talibönum úr vegi, og hafa þeir lagt sitt af mörkum til að auðvelda þeim það verkefni. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem vestrænar ríkisstjórnir styðja einn hóp hryðjuverkamanna til að ryðja öðrum hópi hryðjuverkamanna úr veginum, og verður sjálfsagt ekki það síðasta heldur. En hvað við tekur þegar og ef það tekst, er algjörlega óskrifað blað enn sem komið er. Það eina sem má teljast öruggt í því sambandi er, að þá mun hið svokallaða Norðurbandalag riðlast og leysast upp í frumeindir sínar, með tilheyrandi átökum.